هفته نامه پیام ساختمان > ساختمان > تاسیسات 1394/02/22

مديريت بحران آب، بايدها و نبايدها

طبق نرم بين‌الملل نبايد بيش از 40 درصد منابع آبي مورد مصرف قرار بگيرد اين در حالي است كه 80 درصد منابع آبي كشور مورد مصرف قرارگرفته است.


 مديريت بحران آب، بايدها و نبايدها

روزهاي پاياني سال 1393، ستار محمودي قائم‌مقام وزير نيرو با اعلام اينكه نيمي از دشت‌هاي ايران در وضعيت بحراني به سر مي‌برند خواستار وفاق همگاني در مواجهه با اين معضل شد. محمودي از احتمال ورشكستگي منابع آبي كشور خبر داد و گفت: طبق نرم بين‌الملل نبايد بيش از 40 درصد منابع آبي مورد مصرف قرار بگيرد اين در حالي است كه 80 درصد منابع آبي كشور مورد مصرف قرارگرفته است. گرچه با بارش‌هاي ابتداي سال 94 برخي از اين دشت‌ها از شرايط فوق تغيير شكل يافتند اما در سالي آبي كه در روز جهاني آب سال «آب و توسعه پايدار» نام گرفت نه‌تنها ايران بلكه بسياري از كشورهاي منطقه و حتي جهان در شرايط هشدارآميز به سر مي‌برند، گرچه وضعيت ايران در این زمینه ،يگانه است. آب و توسعه پايدار حامل اين مفهوم است كه توسعه تنها به جنبه‌ تكنولوژيكي و اقتصادي منحصر نمي‌شود و حاصل كوشش متخصصان اجتماعي و محيط‌زيستي اين بود كه امروز توسعه مفهومي اجتماعي، فرهنگي و محيط‌زيستي است. همچنانکه بر اساس پژوهش‌ها ،كشورهاي آفريقايي كه منابع محيط‌زيست خود را ويران كردند زودتر به فقر رسيدند. هشدار جدي به ايرانيان گرچه بسيار دير اما ايران نيز پس از دوره‌ طولاني با اين نظر كارشناسانه همراه شد كه آب همان‌قدر براي توسعه لازم است كه صنعت. بنابراین بودجه‌اي از سوي دفتر رياست جمهوري براي فرهنگ‌سازي در زمينه بحران آب دیده‌شده است. با این‌همه ارقام متوسط سرانه آب كشور از ورود ايران به مرحله تنش آبي و كم‌آبي خبر مي‌دهد. جهانگير حبيبي معاون حفاظت و بهره‌برداري شركت مديريت منابع آب ايران با اشاره به تغيير اقليم و افزايش دما و در نتيجه افزايش تبخير آب از منابع سطحي و برداشت بي‌رويه آب از منابع زيرزميني را يكي از دلايل عمده بحران آب مي‌داند و می‌گوید: «در طول چهار دهه گذشته، تعداد چاه‌ها 16 برابر و میزان برداشت پنج برابر شده است. از مجموع 609 محدوده مطالعاتی کشور، تعداد 317 محدوده که از مهم‌ترین آنها نیز محسوب می‌شوند، با افت مستمر سالانه سطح آب زیرزمینی و کسری مداوم حجم مخزن روبه‌رو هستند.» اين مقام مسئول ادامه می‌دهد:« تقاضا برای آب به علت رشد جمعیت، توسعه کشاورزی، شهرنشینی و صنعت در خلال سال‌های اخیر، متوسط سرانه آب قابل‌تجدید کشور را تقلیل داده است به‌طوری‌که این رقم که در سال 1340 حدود 5500 مترمکعب بوده، در سال 1357 به حدود 3400 و در سال 1367 به حدود 2500 و در سال 1376 به حدود 2100 مترمکعب کاهش‌یافته است.» علاوه بر این، كاهش 20 تا 30 درصدي بارندگي مزيدي بر مشكلات قبلي شده است تا دو نهاد رسمي كشور از بحراني بودن وضعيت آب 22 استان كشور خبر دهند. مركز ملي خشک‌سالی و مديريت بحران سازمان هواشناسي كشور و همچنين وزارت نيرو در گزارش‌هاي جداگانه‌اي از كاهش چشمگير بارندگي‌ها نسبت به سال گذشته آبي خبر دادند. اين آمار هشدارآميزتر مي‌شود اگر بيفزاييم كه در سال گذشته آبي ما سيزدهمين سال خشكسالي پيوسته خود را از سر گذراندیم. بر اساس اعلام وزارت نيرو از شش حوضه آبريز كشور در حوضه‌هاي درياي مازندران، درياچه اروميه و سرخس ميزان بارش‌ها بيشتر شده است اما سه حوضه آبريز خلیج‌فارس و درياي عمان، فلات مركزي و حوضه مرزي شرق ايران با افت محسوس بارش‌ها مواجه بودند. اين موضوع باعث شده تا در بسياري از سدها كاهش محسوس ذخایر آب داشته باشیم به‌گونه‌ای كه به‌طور متوسط 17 درصد آب مخازن نسبت به سال گذشته كم شده است، اين در حالي است كه حجم آب خروجي از سدها نسبت به سال پيش 1 درصد افزایش‌یافته است. به گفته حميد چيت‌چيان، وزير نيرو اگر بهينه‌سازي مصرف مخصوصاً در بخش كشاورزي صورت نگيرد مشكل کم‌آبی مهار نخواهد شد. وي می‌گوید: « درصورتی‌که اصول صحیح کشاورزی ازجمله کشت‌های گلخانه‌ای انجام شود نه‌تنها مشکل کم‌آبی مهار می‌شود بلکه تولید 10برابری نیز به دنبال خواهد داشت.» حقيقت اين است كه در بسياري از مناطق روستايي كشور مانند كرمان يا مناطق کم آب ديگر آبي براي كشاورزي باقي نمانده است به‌گونه‌ای كه آب شرب نيز به‌وسیله تانكرها تأمین مي‌شود و يا آب‌ها آن‌قدر شور شده‌اند كه نمي‌توان از آنها استفاده كرد. اين مسئله موجب شده تا كارگران كشاورزي اين استان به‌سوی مناطق شهري و كارگري ساختماني تغيير مكان و شغل دهند. گرچه بارندگي‌هاي ابتداي سال موجب خوشحالي شد و حتي آب به زاينده‌رود بازگشت و خشک شدن درياچه اروميه متوقف شد و حتي آب سد لتيان سرریز شد، به‌گونه‌ای كه دروازه‌هاي سد را براي آبگيري سد ماملو باز کردند اما همه كارشناسان متفق‌القول‌‌اند كه ذخاير زودگذر است و بار ديگر با كاهش ذخاير آبي حتي در بهار مواجه خواهيم شد. عليرضا دائمي معاون آب وزير نيرو به اين موضوع اشاره مي‌كند كه سال آبي سختي در پيش رو داريم و از 14 كلانشهر نام مي‌برد كه در خطر تنش آبي قرار دارند. همه به دنبال راهكار مهرزاد احساني، رئیس حوضه آبریز فلات مرکزی نيز مهم‌ترین عامل را در عدم تناسب بين مصرف با منابع آبي دانسته و تمهيدات سختگيرانه مصرف را راهكار اصلي مديريت منابع آبي مي‌داند و می‌گوید: در حوضه زاینده‌رود بیلان منابع و مصارف آب به‌هم‌خورده و مهم‌ترین راه‌حل موجود این است که توسعه مصرف در این استان چه ازنظر کشاورزی و چه ازنظر صنعتی بسیار سختگیرانه و متوقف شود . در شورای عالی آب نیز تصویب شد که بارگذاری مصرف جدید در حوضه زاینده‌رود به‌طور کامل ممنوع و متوقف شود. ستار محمودي قائم‌مقام وزير نيرو نيز به طرح‌ها و اقدام‌هاي وزارت نيرو در اين زمينه اشاره‌کرده و می‌گوید: «اقدام‌هایی همچون تسلط به آمار و اطلاعات، تعصب به کار حرفه‌‌ای، تمرکز بر روی تشکل‌های آب، اجرای برنامه تحویل حجمی آب و نصب دستگاه‌های پایش آب، تشکیل بازار آب، درست کردن سند ملی آب، اطلاع‌رسانی در مجامع تخصصی باید در بین مدیران توسعه یابد.» وي می‌افزاید:« اولین الزام ما این است که مدیر ما مدیر منابع آب باشد و اگر انگیزه کافی و مؤثر نداشته باشد کار در این حوزه مؤثر نخواهد بود. مدیریت منابع آب یک تخصص است، در سال‌های گذشته ما بیشتر مجری بخش آب بوده‌ایم تا مدیر این بخش. الزام دیگر منابع آب هدفمند بودن کار است، ما از میزان آب موجود ۸۰ تا ۸۵ درصد منابع خود را مصرف می‌کنیم، درحالی‌که استاندارد مصرف جهانی ۴۰ درصد است و این وضعیت ما را به سمت ورشکستگی منابع آب پیش می‌برد. محمودی با بیان اینکه یکی از آفت‌های بخش آب تغییر نگاه حوضه‌ای به نگاه محلی بوده است، گفت: متأسفانه برخی مدیران ما نگاه محلی به آب دارند و قائل به استفاده از تمام پتانسیل آب در منطقه خود هستند، درحالی‌که باید این نگاه به‌ وجود بیاید که ما مسئول مناطق بالادست و پایین‌دست هم هستیم. حميدرضا تشيعي، معاون نظارت بر بهره‌برداری شرکت مهندسی آب و فاضلاب نيز از نصب برچسب مصرف آب بر روي لوازم‌خانگی می‌گوید: « اگر با نصب این برچسب‌ها، مدیریت مصرف آب را فقط در سه وسیله کولرهای آبی، ماشین لباس‌شویی و ظرف‌شویی برای نصف مشترکان اجرایی کنیم و 30 درصد صرفه‌جویی مصرف انجام شود، 200 میلیون مترمکعب در سال صرفه‌جویی انجام خواهد شد.» يك استاد دانشگاه نيز از 4 راهكار افزايش راندمان آب ازجمله استفاده از آب دريا بر اساس تكنولوژي‌هاي جديد براي مصارف كشاورزي و حتي شرب با استفاده از آب‌شيرين‌كن‌ها، ممنوعيت كشاورزي به شيوه غرقابي، تسریع در اجرای شبکه‌های فاضلاب شهری و معرفي كشت‌هاي جايگزين و فرهنگ صحيح مصرف آب سخن به ميان آورد. شركت مديريت منابع آب ايران نيز پنج راهكار براي مديريت منابع آبي پيشنهاد كرده است و ایجاد توازن بر اساس ظرفیت آبی و شرایط اقلیمی با اجرای برنامه‌های تعادل‌بخش منابع و مصارف آب در قالب 15 پروژه تصویب‌شده تا سفره‌هاي زيرزميني به تعادل برسند. اعمال مدیریت یکپارچه کمی و کیفی و استقرار مدیریت به‌هم‌پیوسته منابع آب،توسعه مدیریت مشارکتی با مساعدت بهره‌برداران در جهت بهره‌برداري پايدار از منابع آب، احیای تالاب‌ها و رودخانه‌ها با جلب مشارکت مردم و بهره‌برداری مطلوب از رودخانه‌ها در قالب کاربری‌های سازگار با اکوسیستم رودخانه و استفاده از تجارب بین‌المللی و شناسایی پتانسیل‌های قابل سرمایه‌گذاری در جهت حراست و حفاظت از این سرمایه‌های ملی و در آخر ارتقای سطح ایمنی و پایداری سدها و نگهداری و بهره‌برداری از سازه‌های در دست بهره‌برداری و سرمایه‌گذاری‌های عظیم ملی انجام‌شده با رویکرد تأمین پایدار منابع راهبردی ازجمله راهکارهای اين نهاد وابسته به وزارت نيرو است. آنچه مشخص است جيره‌بندي آب در بين بايد‌ها و نبايدهای وزارت نيرو جايي ندارد و حتي حميدرضا جانباز در مصاحبه‌اي از اينكه ميزان مصرف با جيره‌بندي اصلاح نمي‌شود سخن به ميان آورده است. آن‌گونه كه ابراهيم درويشي، فعال محيط‌زيست نيز عنوان مي‌كند كليد حل مشكل آب در نگاه كلان به اين مسئله است. رحيم ميداني معاون وزير نيرو در امور آب و فاضلاب نيرو نیز مي‌گويد: متعهد شده‌ايم كه در سال 94 نوبت‌بندي آب نداشته باشيم.

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار