1393/08/25

رويكرد اجتماعي در مديريت آب


رويكرد اجتماعي در مديريت آب

گروه تأسيسات: مديريت منابع طبيعي ابعاد مختلفي دارد كه بر يكديگر نيز تأثيرگذار هستند و درنتیجه حل مسائل اين حيطه نيز نياز به درك متقابل از ابعاد فني، طبيعي و اجتماعي آن دارد. متخصصان سنتي همچنانكه تاكنون ساختار آموزشي و درك آكادميك از مشكلات محیط‌زیست ايجاب مي‌كرد تنها بر دو جنبه طبيعي و فني اين مشكل تأكيد داشتند اما تحولات محيط زيستي دهه اخير در بعد جهاني كارشناسان را به جنبه اجتماعي مديريت منابع طبيعي و به‌ویژه مديريت آب حساس كرده است. ابعاد مختلف مديريت آب براي رويكردي جامع به مسئله آب بايد چهاراصل بديهي را پذيرفت: نخست اينكه بر پيچيدگي و چندوجهي بودن مسئله و راه‌حل آن صحه گذاشت. دوم زمينه نسبتاً محلي درعین‌حال ارتباط آن با سطوح بالاتر ملي و منطقه‌اي را پذيرفت و سوم اينكه بر لزوم رويكرد چندوجهي براي حل مسئله تأكيد كرد و چهارم اينكه ارتباط مطمئنی ميان رشته‌ها و جنبه‌هاي مختلف مسئله ترسيم نمود. لازمه چنين تغيير رويكردي به‌ویژه در برابر مسئله آب در كشورمان و همچنين منطقه خشك خاورميانه نیازمند تغيير مديريت از ملاحظات صرفاً فني به مباحث اجتماعي-سياسي است. سياسي ازاین‌جهت كه به دليل طبيعت مسائل زيست‌محيطي و منابع طبيعي در بيشتر موارد از مرزهاي كشورها فراتر می‌رود و كشورهاي يك منطقه را درگير خود مي‌كند ، ازاین‌رو ديپلماسي انرژي و ارتباط سياسي براي حل مسائل آن از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. مدیریت آب در منطقه بحران‌زده‌ای كه اسير جنگ شده است (كه خود بر مسائل زیست‌محیطی تأثيرگذار خواهد بود) بر پيچيدگي اين موضوع بیش‌ازپیش افزوده است. منطقه خاورميانه امروز كه كشور ما در مركز آن قرار دارد دچار اين پيچيدگي شده و عجيب نيست كه امروز بزرگ‌ترین مشكلات محيط‌زيستي نيز در همين منطقه روي مي‌دهد. چنانکه پیش‌تر گفته شد مديريت آب نيازمند رويكردي چندوجهی است كه در جدول زير تشريح شده است. در اين جدول سه بعد فني، مديريتي و اجتماعي، اقتصادي و سياسي مسئله از يكديگر تفکیک‌شده وسايل و راهكارهاي اعمال هرکدام ذکرشده و دامنه عملكردي هرکدام تشريح شده است. بعد شيوه اعمال دامنه عملكرد بعد فني زيرساخت‌هاي تكنولوژيك و فيزيكي شكل فيزيك و تكنولوژيك مسئله بعد مديريتي مهارت‌ها، مقررات و مديريت نهادها، مؤسسات و سازمان‌هاي مديريتي بعد اجتماعي-سياسي-اقتصادي قوانين، سياست‌ها، تنظيمات و محرك‌ها ساختارهاي حكومتي و اجتماعي (در سطح محلي و فراتر از آن) بعد اجتماعي و فرهنگي مديريت آب پژوهش‌هاي مختلف نشان داده است كه بدون در نظر گرفتن جنبه‌هاي فرهنگي و اجتماعي جامعه و بدون كوشش‌ها براي اصلاح ساختار آموزشي و ايجاد محرك‌ها بسيار بعيد است كه مديريت منابع آبي به موفقيت برسد. به همين دليل در هر ابتكاري مانند روش‌هاي آبياري، آب‌رسانی، بهداشت بايد عنصر جامعه و آموزش و تصحيح رفتارهاي جمعي را وارد كرد. نشانه‌اي از موفقیت‌آمیز بودن اين عنصر را در طرح‌هايي كه سازمان بهداشت جهاني (WHO) به سرانجام رسانده است، می‌بینیم. يكي از اين طرح‌هاي موفقیت‌آمیز با نام اختصاري PHAST به دگرگون‌سازی آبياري و بهداشت به شيوه مشارکت آمیز تأکید دارد. اين طرح به روش‌هاي مشاركت‌آميز و تشويقی براي صرفه‌جويي و بهره‌وري در مصرف آب اشاره دارد و روش‌هايي مانند ايجاد عزت‌نفس، برنامه‌ريزي، ايجاد حس مسئوليت، ايجاد انجمن و سازمان‌هاي قدرتمند و همچنين تدابيري براي حل مشكلات به‌صورت مشاركتي را به مردم یاد مي‌دهند. همچنین طرح PHAST باعث افزايش آگاهي در مورد سلامت شده و رفتارهاي بهداشتي، آبياري و آب‌رسانی را تغيير مي‌دهد؛ به اين صورت كه با تشويق به مشاركت‌ و ايجاد حس تعلق جمعي، خودآگاهي و سازماندهي مشاركت جمعي را تشويق كرده و افزايش مي‌دهد. نتيجه اين طرح‌ها بسيار موفقیت‌آمیز بوده ،به‌گونه‌ای که كارآيي و بازدهي تكنولوژي‌هاي آبياري به همراه استفاده از اين روش‌ها چند برابر افزایش‌یافته است. آنچه بايسته است در اين سطح مدنظر قرار گيرد اينكه این روش‌ها در تمام سطوح از خانه‌داري گرفته تا مصارف كشاورزي و اقتصادي توانسته جواب مناسب خود را دريافت كند. ادامه اين مطلب را در نشريه پيام ساختمان شماره 197 مطالعه بفرمائيد

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار