هفته نامه پیام ساختمان > تاسیسات و انرژی > آب 1393/07/07

آب تهران در وضعيت قرمز

بحران آب در كشور فراگير شده و اين را همه مردم مي‌دانند. دست‌کم از آبان سال 1392 كه مسئولان آب و فاضلاب كشور در نمايشگاه بين‌المللي صنعت آب و فاضلاب مسئله وضعيت بحراني آب در كشور و تنش آبي در 517 شهر را مطرح كردند اين موضوع در صدر اخبار كشور قرار داشته است. از همان زمان بود كه هشدارها و اخطارها آغاز شد تا جايي كه حتي ترس از جيره‌بندي و حتي قطع آب پايتخت را مسئولان با تمام وجود خود احساس كردند.


آب تهران  در وضعيت قرمز

بحران آب در كشور فراگير شده و اين را همه مردم مي‌دانند. دست‌کم از آبان سال 1392 كه مسئولان آب و فاضلاب كشور در نمايشگاه بين‌المللي صنعت آب و فاضلاب مسئله وضعيت بحراني آب در كشور و تنش آبي در 517 شهر را مطرح كردند اين موضوع در صدر اخبار كشور قرار داشته است. از همان زمان بود كه هشدارها و اخطارها آغاز شد تا جايي كه حتي ترس از جيره‌بندي و حتي قطع آب پايتخت را مسئولان با تمام وجود خود احساس كردند. كجا هستيم؟ سؤال اينجاست كه تا چه ميزان اين ترس به‌جا بوده و ايران را چه شده كه با قديمي‌ترين شبكه ذخيره آبي جهان يعني قنات‌ها و كاريز در چنين شرايط هشدارآميزي قرار دارد؟ كشور ما با قرار گرفتن در مدار 30 تا 50 درجه شمالي در دامنه مناطق خشك‌ جهان قرار دارد؛ منطقه‌اي كه بر اثر تحولات جغرافيايي و آب و هوايي در چند دهه گذشته وسعت بيشتري يافته و هرساله چند كيلومتر به بيابان‌هاي موجود افزوده مي‌شود. ميزان بارندگي نيز به دليل همين خصوصيات آب و هوايي و هواي پرفشار اين مناطق كم است. متوسط بارش در كشورمان 250 میلی‌متر در سال بوده كه نسبت به كشورهاي اروپايي بسيار ناچيز است. ۲۵ درصد خاك ایران در مناطق فراخشك، ‪ ۴۰ درصد در مناطق خشك و ‪ ۲۵درصد در مناطق نیمه‌خشک قرار دارد. روند بارش در چند سال گذشته با اينكه فرازوفرودهایی داشته ولي همين الگو را تكرار كرده است. گرچه كارشناسان هواشناسي براي سال آبي پيش‌رو پيش‌بيني مي‌كنند كه به‌طور متوسط 8 درصد روند بارندگي كاهش خواهد يافت. به گفته آنها در سال آبي 93-92 متوسط بارندگي كشور 10 درصد زير نرمال بوده و در 6 حوزه آبريز كشور به تفكيك حوزه خزر 14 درصد، خليج‌فارس و درياي عمان 11 درصد، درياچه اروميه 32 درصد، فلات مركزي 9 درصد و سرخس 27 درصد زير نرمال بوده و تنها حوزه مرزي شرقي در محدوده درياچه هامون در حد نرمال بوده است. تا بدين‌جا هيچ تفاوتي نسبت به خشكسالي‌هاي دوره‌اي سال‌هاي پيش وجود ندارد كه ساكنان فلات ايران از قرن‌ها بلكه هزاره‌هاي پيش به آن دست‌به‌گریبان بودند. مسئله چيست؟ مشكل از آنجا آغاز شد كه جمعيت عظيمي در 30 سال گذشته به جمعيت كشور افزوده‌شده‌اند و ايران از كشور 30 ميليوني به 75 ميليوني تبدیل‌شده است. جمعيتي كه بيشينه آن اينك در شهرها ساكن هستند، سبك زندگي اين ساكنان با اجداد صرفه‌جوي خود بسيار متفاوت است به‌گونه‌ای كه با وجود تفاوت بارندگي و رطوبت و ميزان آب‌های روي زميني و زيرزميني ايرانيان دو برابر متوسط جهاني آب را مصرف مي‌كنند. به همين دليل ستون فقرات سياست‌هاي وزارت نيرو در مقابله با بحران آب در "مديريت مصرف" نهفته است. به گفته مدیرکل توسعه پایدار و اقتصاد سازمان محیط‌زیست کشور «مصرف آب به‌صورت مستقیم در ایران شامل سرانه هر فرد ایرانی 220 لیتر است. این میزان سرانه مصرف آب در حقیقت دو برابر سرانه جهانی است چرا که سرانه جهانی 130 لیتر است.» زهرا جواهريان بيشتر اين مصرف را مربوط به كشاورزي دانسته و معتقد است: 92 درصد آب كشور در بخش كشاورزي صرف مي‌شود و با توجه به بازدهي بسيار پايين زمين‌هاي زراعي و مصرف بالاي آب در زمين‌هاي كشاورزي آن هم براي كشوري كه در بحران كم‌آبي به سر مي‌برد، بسيار هشداردهنده است. اين در حالي است كه متوسط مصرف آب بخش كشاورزي در جهان 70 درصد است و اين نشان از اختلافي 22 درصدي با متوسط جهاني دارد. بنابراین اگر مديريت مصرفي مطرح باشد اين بخش مي‌بايست در اولويت قرار گيرد. به‌جز کشاورزی پرمصرف و كم بازده مديريت دولتي منابع آبي در سه دهه گذشته موجب مشكلات عديده‌اي در به‌روزرساني زيرساخت‌ها، فرسودگي لوله‌هاي انتقال و درنتیجه هدر رفت اين منابع حياتي مي‌شود. بنا بر تخمين‌ها، سالانه 35 ميليارد مترمكعب آب تنها در مسير انتقال هدر مي‌رود و مقدار زیادی هم در ساختمان‌ها به خاطر تأسیسات غيراستاندارد و يا لوله‌كشي غيراصولي مصرف مي‌شود. علاوه بر اين در سدسازي نيز دولت‌‌هاي قبلي به‌درستی عمل‌نکرده‌اند به‌گونه‌ای كه حميد چيت‌چيان وزير نيرو و عليرضا دائمي معاون امور برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وزیر نیرو به زياده‌روي در انجام پروژه‌هاي سدسازي و فقدان مطالعات اوليه در آنها اذعان مي‌كنند. پروژه سد سيوند نمونه برجسته از نبود مطالعات اوليه و اثرات محيط‌زيستي و تخريبي براي آب كشور است. اما مشكل بزرگ را مي‌توان در استفاده از منابع آب زيرزميني جست كه حوزه‌هاي آبي را با تهديد جدي روبه‌رو مي‌كنند. طبق برآوردها و نظر بسياري از كارشناسان حفر چاه‌های غيرقانوني و سياست وزارت نيرو در ادوار گذشته مبني بر اعطاي پروانه حفر چاه آن هم به بهانه خودكفايي در كشاورزي دليل اصلي مشكل بحران آبي كشور است. به گفته‌ مسئولان تنها در اطراف درياچه اروميه كه مجوز حفر 6 هزار چاه را داشت اكنون 22 هزار حلقه چاه حفر شده است. اين موضوع نشست زمين و سرعت بالاي فرسايش خاك را توجيه مي‌كند. به گفته اسماعيل نجار، رئيس سازمان مديريت بحران كشور،موضوع خشكسالي و بارندگي از 18 سال پيش بر همه آشكار بود و با اين بازه طولاني دليلي براي غافلگيري وجود ندارد. موضوع بهره‌برداري آب‌هاي زيرزميني و به بازار آمدن تجهيزات و پمپ‌هايي كه با فشار بالا آب را به روي زمين مي‌آورند به حدي شرايط را بغرنج كرده است كه با وجود اطلاع مسئولان از شرايط آبي كشور آنها نيز دچار غافلگيري شده‌اند به‌گونه‌ای كه عيسي كلانتري وزير سابق جهاد كشاورزي در همايشي عنوان مي‌كند كه گرچه از وضعيت بد آبي در سال‌ها قبل خبر داشته ولي گمان نمي‌كرده است كه در طول مدت زندگي خود با پديده‌اي مانند خشكي درياچه اروميه مواجه شود. وی هشدار مي‌دهد : «اگر وضعیت اصلاح نشود ایران 30 سال دیگر كشور ارواح می‌شود چون همه كشور تبدیل به كویر می‌شود. در كویر اگر بارش هم صورت گیرد، ثمری ندارد چون سفره آب زیرزمینی خشک‌شده است، آب در سطح می‌ماند و تبخیر می‌شود. در حال حاضر تمامی پیكره‌های آبی طبیعی ایران خشكیده‌اند. دریاچه ارومیه، بختگان، تشك، پریشان، كافتر، گاوخونی، هورالعظیم،‌ هامون، جازموریان و.... دیگر چیزی باقی نمانده.» چه كرده‌ايم؟ مدد خواهی دولت از مردم در مورد صرفه‌جويي حتي به شبكه‌هاي اجتماعي هم رسيده است به‌گونه‌ای كه اسحاق جهانگيري معاون اول رئیس‌جمهور و رئيس شوراي عالي آب در پست اخیر خود در فيس‌بوك نوشته است: اینکه چرا هنوز مردم عمیقاً باور نکرده‌اند در وضعیت خاصی قرار داریم جای تأمل فراوان دارد. شاید صداوسیما لازم بود فعالانه‌تر عمل کند یا اینکه هشدارهای بیشتری طرح شود اما اکنون به‌جای آنکه دنبال علت‌یابی باشیم باید هریک به سهم خود مسئولانه عمل کنیم. به نظر مي‌رسد همچنان تأكيد مسئولان و بيشترين تبليغات و هشدارها نيز به سمت مصرف‌كنندگان خانگي است، درحالی‌که تنها 6 درصد آب در بخش خانگي و شهرها مصرف مي‌شود البته اين بدان معنا نيست كه اين بخش اهميتي ندارد و يا مصرف در خانه‌‌ها بهينه صورت مي‌گيرد. جريمه مصرف‌كنندگان پرمصرف و قطع انشعاب آنها تدبيري است كه در راستاي مديريت مصرف آب بخش خانگي صورت پذيرفته است. حميدرضا جانباز، مديرعامل شركت آب و فاضلاب در اين رابطه مي‌گويد: « در صورت تصویب در هیئت‌وزیران، مشترکان پُرمصرف جریمه خواهند شد. وزارت نیرو به دولت پیشنهاد کرده مشترکانی که بیشتر از الگوی مصرف (متوسط کشور 22 مترمکعب در ماه و در تهران 20 مترمکعب)، از آب استفاده کنند، در مرحله نخست ما به‌ ازای آنچه که بیشتر از الگو مصرف کرده‌اند جریمه‌شده و در مرحله بعد در صورت عدم رعایت الگوی مصرف، انشعاب آنان قطع شود.»ادامه اين مطلب را مي توانيد در نشريه پيام ساختمان شماره 194 مطالعه كنيد

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار