هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

1393/07/02

توپ بحران آب در زمین‌های کشاورزی

92 درصد آب كشور در بخش كشاورزي صرف مي‌شود. با توجه به ميزان بسيار پايين بازدهي زمين‌هاي زراعي ، مصرف بالاي آب در زمين‌هاي كشاورزي آن هم براي كشوري كه در بحران كم‌آبي به سر می‌بر‌د، بسيار هشداردهنده است.


توپ بحران آب در زمین‌های کشاورزی

92 درصد آب كشور در بخش كشاورزي صرف مي‌شود. با توجه به ميزان بسيار پايين بازدهي زمين‌هاي زراعي ، مصرف بالاي آب در زمين‌هاي كشاورزي آن هم براي كشوري كه در بحران كم‌آبي به سر می‌بر‌د، بسيار هشداردهنده است. اين در حالي است كه متوسط مصرف آب بخش كشاورزي در جهان 70 درصد است و اين نشان از اختلافي 22 درصدي با متوسط جهاني دارد. ضمن اینکه مصرف آب در بخش شهري و آب شرب كشور نيز بهينه نيست و سرانه مصرف آب شرب در كشور حتي نسبت به بسياري از كشورهاي اروپايي بسيار بالاتر است. مصرف سرانه آب شرب در كشور 220 ليتر است يعني 3 برابر متوسط جهاني. نصف شدن سهم آب كشاورزي وضعيت بحراني آب وزارت نيرو را بر آن داشت تا برای پرمصرف‌ترين بخش آب يعني كشاورزي تمهيداتي بينديشد. مشاور عالي وزير جهاد كشاورزي 15 شهريور سال جاري از نصف شدن آب اين بخش توسط وزارت نيرو خبر داد. اين تدبير از مهرماه يعني ابتداي سال زراعي جديد آغاز خواهد شد. محمدحسين شريعتمدار در مورد اين اقدام وزارت نيرو گفت : قبلاً از سوي وزارت نيرو اعلام مي‌شد سالانه 85 تا 90 ميليارد مترمكعب آب در بخش كشاورزي مصرف مي‌شود ولي مسئولان اين وزارتخانه اعلام كردند كه سال زراعي آينده نهايتاً بايد روي حدود 50 ميليارد مترمكعب براي توليد محصول حساب كنيم. وي همچنين با بيان آمارهاي ارائه‌شده از طرف وزارت نيرو گفت : اين آمار‌ها چندان مورد تائید نیست چرا که این میزان آب مصرفی در بخش کشاورزی در سال‌هایی که خشکسالی وجود داشته و آب رودخانه‌ها به‌شدت کاهش‌یافته است نیز اعلام می‌شد؛ بنابراین می‌توان گفت این آمار مورد مناقشه است. وي همچنين به تغيير الگوي كشت بر اساس بهره‌وري بيشتر آب اشاره كرد و گفت: باید از تکنولوژی‌های امکان‌پذیر استفاده کنیم تا راندمان بیشتری در زمینه مصرف آب داشته باشیم. همچنین تغذیه مناسب، کنترل به‌موقع آفات و بیماری‌ها، استفاده از مکانیزاسیون مناسب و غیره از دیگر راهکارها برای رسیدن به این هدف است. شريعتمدار به روش آب مجازي براي كاهش مصرف آب اشاره كرد و گفت: بر اساس این استراتژی باید منابع آبی در هر کشوری صرف تولید محصولی شود که از نظر اقتصادی درآمد بیشتری به همراه دارد و کمبود محصولات دیگر باید از طریق واردات تأمین شود. شریعتمدار اظهار کرد: در ایران سالانه بین 18 تا 20 میلیارد مترمکعب آب از طریق واردات محصولاتی مانند گندم، برنج، دانه‌های روغنی، ذرت و غیره صرفه‌جویی می‌شود و این بدین معنی است که اگر بخواهیم این محصولات را در کشور تولید کنیم باید به همین میزان آب مصرف کنیم.وي همچنين به امنيت غذايي اشاره كرد و گفت: نمي‌توان به هر قيمتي از منابع پايه براي توليد كشور استفاده كنيم بلكه بايد ميزان نياز كشور را كه در توان منابع كشور نيست از طريق واردات تأمين كنيم. مجلس مخالف است شكرخدا موسوي، عضو كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي كاهش آب بخش كشاورزي را به صلاح نمي‌داند و مي‌گويد: ما برای کم شدن بحران آب شرب با مقداری کاهش در سهم آب کشاورزی موافقیم ولی این میزان کاهش به صلاح نیست. وي ادامه مي‌دهد: ما باید بتوانیم مصرف آب کشاورزی را کنترل کنیم و چون بیشتر کشت کشاورزان ما در فصل پاییز است می‌توانیم از آب باران هم استفاده کنیم؛ در نتیجه کاهش مقداری از سهم آب کشاورزی برای تأمین آب شرب خللی به کار کشاورزان وارد نمی‌کند اما اگر این کاهش بخواهد از 90 میلیارد به 50 میلیارد مترمکعب باشد، به صلاح نخواهد بود. ناصر صالحي‌نسب ،عضو ديگر كميسيون كشاورزي مجلس، اين كار وزارت نيرو را خلاف اقتصاد مقاومتي مي‌داند و مي‌گويد: اقتصاد مقاومتی یعنی از کشاورزی حمایت شود اما در صورت کم شدن سهم آب بخش کشاورزی مطمئناً تولید کم می‌شود.وي ادامه مي‌دهد: اگر می‌خواهیم برای کم شدن مصرف زمینه‌سازی کنیم باید از روش‌های نوین بهره‌وری از آب استفاده کنیم و صرفاً شعار دادن مشکلی را حل نمی‌کند و باعث ناهنجاری می‌شود. كشاورزي در مظان اتهام ايران كشوري كه از جنگ هشت‌ساله سربلند بيرون آمده و درگير تحريم‌هاي ناجوانمردانه است اينك با بزرگ‌ترین تهديد تاريخ خود روبه‌رو است و بي‌آبي. مديريت نادرست منابع آبي، سدسازي بي‌رويه، هدر رفت آب در مسيرهاي انتقال و برداشت از منابع آب زيرزميني به همراه عوامل طبيعي مانند خشک‌سالی تغيير آب‌وهوا همه در بحراني شدن مسئله نقش دارند. در اين ميان گروهي كه بيش از همه در مظان اتهام استفاده از اين عنصر حياني در جهت منافع خود هستند ،كشاورزان و صاحبان باغ‌ها می‌باشند. همان‌ها كه با زدن چاه‌هاي عميق غيرمجاز سبب پايين آمدن سطح آب‌هاي زيرزميني شدند. سيستم قديمي و سنتي آبياري با راندمان بسيار پايين و مصرف بسيار بالا سبب انتقاد بسياري از كارشناسان بوده است؛ بااین‌همه در 4 دهه اخير با چندين برابر شدن سطح زيركشت زمين‌هاي كشور تلاش مؤثري براي آموزش و همگاني كردن سيستم‌هاي آبياري با راندمان بهتر صورت نگرفته است. این در حالی است که کشاورزان نیز مصر به استفاده از کودهای شیمیایی هستند که در مقایسه با کودهای ارگانیک، مستلزم استفاده بیشتر از آب است. آمارهای دولتی نشان می‌دهد که فقط یک‌سوم آب کشاورزی در ایران به‌طور مؤثر مورداستفاده قرار می‌گیرد. راه‌حل در كشاورزي است از سال 2012 سازمان ملل يك برنامه الگو براي كار با كشاورزان حاشيه درياچه اروميه را شروع كرده است. اين كشاورزان ياد گرفته‌اند چطور كمپوست بسازند، به كودهاي ارگانيك روي آورده‌اند و در كلاس‌هاي هفتگي مديريت آب شركت مي‌كنند. اين شيوه به كشاورزان اين امكان را مي‌دهد كه هزينه‌ها را كاهش دهند و به محصولات خود تنوع بخشند. گرچه براي كشاورزان قانع‌كننده نيست كه از اين راه‌ها مشكل حل شود اما دولت به اين نتيجه رسيده است كه مناسب‌ترین و منطقي‌ترين راه مبارزه با کم‌آبی اصلاح الگوي مصرف در بخش كشاورزي است. صرفه‌جویی در مصرف آب با استفاده از روش‌های نوین برای آبیاری مانند: قطره‌ای، بارانی، کوزه‌ای، تراوا، زیرزمینی، تانکر و ... می‌تواند بسیار تأثیرگذار باشد. بر اساس تعريف كميسيون جهاني محيط‌زيست ،توسعه پايدار توسعه‌اي است كه «بدون مخاطره انداختن توان نسل‌های آینده برای رفع نیازهای خود، پاسخگوی نیازهای حال حاضر باشد» چنين توسعه‌اي در بخش‌هاي كشاورزي با حفاظت زمين، آب و ذخاير ژنتیكي گياهي و جانوري همراه است و تخريب زيست‌محيطي به همراه ندارد، از نظر اقتصادي بالنده و پايدار و از نظر اجتماعي موردقبول است.» متن کامل این مطلب را در شماره 193 نشریه مطالعه فرمایید.

انتهای خبر/پ
گزیده اخبار روزانه