هفته نامه پیام ساختمان > ساختمان > گردشگری و میراث فرهنگی 1393/03/21

توریسم سیاه

به عقیده کارشناسان فعال در بخش جهانگردی، گردشگری سیاه در دوران پست مدرنیسم به یکی از قطب‌های پرطرفدار و رایج گردشگری تبدیل گردیده و هر روز بر علاقه‌مندان به این نوع گردشگری افزوده می‌شود. در این رابطه مونا زیدی، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت جهانگردی، گرایش برنامه‌ریزی توسعه، توضیح بیشتری می‌دهد.


توریسم  سیاه

به عقیده کارشناسان فعال در بخش جهانگردی، گردشگری سیاه در دوران پست مدرنیسم به یکی از قطب‌های پرطرفدار و رایج گردشگری تبدیل گردیده و هر روز بر علاقه‌مندان به این نوع گردشگری افزوده می‌شود. در این رابطه مونا زیدی، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت جهانگردی، گرایش برنامه‌ریزی توسعه، توضیح بیشتری می‌دهد. گردشگری سیاه به چه مبحثی گفته می‌شود؟ گردشگری سیاه یا تلخ به بازدیدها و سفرهای سازماندهی شده‌ای گفته می‌شود که از مناطق مصیبت‌دیده و شهرهایی صورت می‌گیرد که در معرض بلایای طبیعی مانند زلزله، سونامی، سیل و... قرارگرفته یا آثار جنگ، حملات تروریستی و... در آنها بر جای مانده است یا مکان‌هایی که به دلایل غیرطبیعی، احساس ترس، هیجان و کنجکاوی گردشگر را برای بازدید فرا می‌خواند. آیا در ایران منابعی برای این نوع گردشگری وجود دارد؟ در ایران نیز پتانسیل‌های متعددی از گردشگری سیاه، چه با گرایش گردشگری جنگ (مانند) موزه عبرت که شکنجه‌گاه زندانیان سیاسی در دوران پهلوی دوم بوده، موزه شهدا، نمایشگاه‌های دایمی و موقت که تصاویری از شهدای انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی را عرضه می‌کنند و چه با گرایش گردشگری مصیبت (نمایشگاه‌های دایمی و موقت از مصائب غیرعادی مانند سیل گلستان و دره گز و زلزله‌های شدید مانند طبس، بم و آذربایجان) و مناطقی همراه با شایعه و خرافات، ترس و وحشت، کنجکاوی و اشتیاق وجود دارد. گردشگری سیاه به چه بخش‌هایی تقسیم می شود؟ چهار «نوع» مختلف برای گردشگری سیاه معرفی شده است: 1. گردشگری جنگ: سایت‌های جنگی و اردوگاه‌های مرگ،2. گردشگری قساوت: مکان‌های مشهور مرگ 3. گردشگری حبس: زندان‌ها مانند محبوسان مثل آلکاتراز (Alcatraz) در ایالات‌متحده یا جزیره رابن (Robben Island) در جنوب آفریقا. 4. گردشگری مصیبت‌های غیرعادی: به تصویر کشیدن غم و اندوهی که اهالی یک منطقه در بازه‌ای از زمان در اثر بلایای طبیعی مانند زلزله، سونامی، سیل، طوفان و... آن را تجربه کرده‌اند، در این نوع گردشگری، گردشگران علاوه بر اینکه با زندگی مردمان مناطق مصیبت‌دیده آشنا می‌شوند، مهارت کنار آمدن با شرایط سخت و مقابله با بحران را نیز می‌آموزند. آیا مطالعات اساسی در زمینه گردشگری سیاه در ایران انجام شده است؟ متأسفانه هنوز گردشگری سیاه در ایران مورد مطالعه اقتصادی قرار نگرفته است. حتی آمار اقتصادی دقیقی نیز از سوی مراکز و سازمان‌های دولتی یا خصوصی درباره آمار بازدیدکنندگان، میزان درآمد این مناطق یا توسعه اقتصادی آنها (حتی در قالب اردوی راهیان نور به عنوان معروف‌ترین جنبه گردشگری سیاه در ایران) ارائه نشده است و لازمه رسیدن به شفاف‌سازی در این زمینه، در گرو بررسی‌های بیشتر است. گردشگری سیاه چه بازخوردی را می‌تواند در زمینه اقتصادی داشته باشد؟ عمده‌ترین فعالیت‌های اقتصادی که حول محور گردشگری سیاه انجام می‌گیرند و بازخورد آنها بر اقتصاد منطقه تأثیر بسیار دارد، عبارتند از: سرمایه‌گذاری ساختمانی- عمرانی (هتل، رستوران، جاده، فرودگاه و آماده سازی سایر زیرساخت‌ها)، ساخت محیط‌های استقرار موقت برای گروه‌های گردشگر، مرمت و نگهداری از آثار گردشگری سیاه، سرمایه‌گذاری‌های مربوط به اطلاعات و اطلاع‌رسانی (سایت‌های رایانه ای- اینترنتی، نشریات اعم از کتاب، روزنامه، بروشور، نقشه، راهنمای گردشگری- مسافرتی و...)، وسایل اقامتی (کمپینگ و چادر)، درآمدهای نظام بانکی از جابه جایی پول در این مناطق، درآمدهای بیمه و... با توجه به گرایش و علاقه‌ای که گردشگران به صنایع‌دستی هر منطقه دارند، می‌توان امیدوار بود که این صنایع با فعالیت هر چه بیشتر بخش گردشگری سیاه در مناطقی که کمتر در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داشته است، جان تازه‌ای بگیرند و بازارهای مناسبی برای فروش محصولات آن‌ا به وجود آید. در نتیجه کمترین مزیت گردشگری سیاه در این مناطق، کارآفرینی است. مشکلات و معایب گردشگری سیاه چیست؟ استفاده از این نوع گردشگری نوین در ایران، جدا از امکان تهاجم فرهنگی، استحاله فرهنگی، کالایی شدن ترس و وحشت و در نهایت تخریب این منابع که مختص همه گونه‌های گردشگری است، قطعاً معایب دیگری نیز دارد که اهم آنها به شرح زیر است: 1. تراکم بیش از حد گردشگران در این مناطق ممکن است به برانگیختن خشم، ناراحتی و حس دشمنی ساکنان محلی نسبت به گردشگران منجر شود. جریان بسیار زیاد گردشگری در این مناطق ممکن است سبب شود گردشگران بیش از اندازه از جاذبه‌ها و اماکن تفریحی، رستوران‌ها، فروشگاه‌ها و وسایل حمل‌ونقل استفاده کنند و افراد محلی نتوانند به راحتی از آنها بهره‌برداری نمایند که موجب رنجش و خشم شدیدتر آنها می‌شود. 2. گردشگری در این مناطق می‌تواند موجب گرانی کالاها و خدمات در محل شود و برخی از افراد که از این جریان سودی نمی‌برند و تنها مخارجشان افزوده می‌شود، با گردشگری و گردشگران مخالفت خواهند کرد. 3. محیطِ طبیعی این مکان‌ها به علت بازدید بیش از حد گردشگران ممکن است دچار تخریب تدریجی شود 4. ممکن است به دلیل مصرف‌گرایی گردشگران، مردم این مناطق به خصوص جوانان دچار عارضه تشبه به بیگانگان شوند و از الگوهای رفتاری و پوشاکی گردشگران تقلید کنند 5. ممکن است به دلیل تفاوت زبان و عادات و سنن بین ساکنان محلی و گردشگران، سوءتفاهمات و برخوردهایی بروز کند 6. گردشگری در این مناطق می‌تواند سبب فساد اقتصادی از جمله زمین‌خواری و استثمار کارگران محلی شود 7. عدم شناخت سرمایه‌گذاران از این نوع گردشگری، عدم معرفی جاذبه‌ها و بسترهای مناسب سرمایه‌گذاری توسط دولت یا بخش خصوصی، فقدان یک منبع جامع اطلاع‌رسانی در زمینه گردشگری سیاه، عدم شناخت امکانات بالقوه و بسترهای موجود در این حوزه از گردشگری سبب شده تا سرمایه‌گذاران تمایل چندانی برای سرمایه‌گذاری در این حوزه نداشته باشند 8. عدم مطالعه بازارِ خاص این نوع گردشگری، فقدان بررسی و تحلیل میزان و روند تقاضا، مشخص نبودن بازار هدف، شرایط اقتصادی کشور، نوساناتِ بازار و ابهامات اساسی در پیش‌بینی‌های آتی از دیگر مشکلات این نوع گردشگری هستند. برای رفع این موانع چه باید کرد؟ توسعه تدریجی گردشگری، بهره‌برداری از راهبرد بازاریابی انتخابی، طراحی استراتژی مناسب برای حفاظت جامعه میزبان، حفظ ویژگی‌های فرهنگی، دسترسی آسان جامعه بومی به تسهیلات گردشگری، حمایت اقتصادی از افراد محلی به منظور استفاده از تسهیلات و حتی ایجاد فرصت‌های شغلی از سوی محلی‌ها، آگاه سازی هم جامعه محلی و هم گردشگران درباره معایب و مزایای این نوع گردشگری می‌تواند راهکاری برای بهبود شرایط باشد.

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار