سير تحــول در و پنجــره | پیام ساختمان

پرتیراژترین نشریه ساختمان از 1382

سير تحــول در و پنجــره


بهروز کاویانی پورطبیعی به نظر میرسد که هر ساختمان پس از عملیات سفت کاری به در و پنجره نیاز دارد‌. ضمن اینکه در و پنجره نشانه حیات انسان است که به رهگذران چشمک میزند و به تعبیر دیگر پنجره چشمان ساختمان است؛ یکی برای آنکه به بیرون نگاه کنی و دیده شوی، و دیگر آنکه از آن داخل شوی و به آسایش برسی و در صورت اضطرار از آن خارج شوی برای رسیدن به امنیت و آسایش دوباره‌ای که مدنظر است‌. پنجره خوش آمد گویی انوار است‌، یعنی نور را به داخل حریم ما راه میدهد تا بتوانیم اشیا را ببینیم‌. همچنین هوای تازه را به درون میفرستد و گاهی هم در یکپارچگی دیوار‌ها ناپیوستگی به وجود میآورد‌.در و پنجره از عناصر اساسی معماری است که آنها را میتوان‌، چشم‌، گوش‌، بینی و دهان ساختمان نامید‌. چراکه ظاهر ساختمان را شکل میدهند و کمک میکنند تا ساکنین ببینند و بشنوند و احساس کنند آنچه را که خود جزیی از آن هستند‌. اشکال و ابعاد در و پنجره‌ها تاریخ خود را دارند‌. در چاردیواریهای قدیم یک روزنه کوچک نقش پنجره و تهویه را بازی میکرد و زمانی طولانی گذشت تا پنجره شیشه دار شد و آنگاه بود که تفاوت روشنی و تاریکی و بسته بودن و باز بودن رخ داد و نمود پیدا کرد‌.با توجه به این موضوع معلوم شد که در و پنجره برای سه منظور به کار گرفته میشود‌: نور‌، دید و همبستگی و در نهایت ارتباط بین درون و بیرون‌. کهن‌ترین مدارک و نمونه‌های در و پنجره در معماری ایران را میتوان در نگاره‌های دروازه‌های نمایش داده شده دولته (‌دو قسمت‌) دید‌. این لته‌ها تماما از چوب ساخته شده و روی آنها آهن کوب شده‌است‌. در جام‌های کشف شده دوره ساسانی تصاویری از منازل که نیمی از آن به نیایشگاه و نیمی دیگر به دژ میماند و همانند در‌های دوره ماد‌ها از دولته تشکیل شده‌است‌، دیده میشوند‌. با این تفاوت که لنگه‌های آن این بار به صورت مستطیل درآمده و هلالی و نالی (‌چفت روی درگاه‌) آن با تصاویر خورشید پرشده‌است‌.این روش کم وبیش در همه روزگاران در معماری ایران انجام گرفته و هنوز هم هلالی بالای پنجره خورشیدی به چشم میخورد‌. جای بسی تأسف است که از روزگار هخامنشیان و ساسانیان یعنی از معماری پارسی و پارتی در و پنجره‌ای باقی نمانده‌است تا بتوان ساختار آن را مشخص نمود‌. تنها این را میدانیم که شاهان هخامنشی افزون بر کاربرد چوب‌های سرو و کاج که برای پوشش مناسب بوده‌، چوب‌های سخت دیگری را هم که از راه‌های بسیار دور آورده میشد‌، در ساخت در و پنجره به کار میبرده‌اند و آنها را در کنار زر و سیم و عاج و چیز‌های دیگر که در آرایش در و پنجره کاربرد فراوان داشت‌، استفاده میکردند‌. در دروازه‌های تخت جمشید هنوز هم نمونه‌هایی از جای پاشنه و پاشنه گرد در‌ها که در سنگ فرورفته‌اند‌، پیداشده که نشان میدهند این دروازه‌ها دارای در‌های سنگین دولته‌ای آهن کوب و سیم و زرکوب بوده‌اند‌. در تخت جمشید وضعیت در‌ها نشان میدهند که پاشنه گرد بیشتر آنها سالم مانده‌است‌.روشن است که اگر در‌ها به صورت ساده و مستطیل شکل ساخته شود‌، حرکت بر روی پاشنه به آسانی صورت میگیرد و باز و بسته نمودن آن راحت‌تر میشود به همین دلیل و باتوجه به نکات ذکرشده معمولا از روزگاران کهن معماران ایرانی تلاش میکردند که ساخت در‌ها به صورتی که عنوان شد‌، ساخته شود‌. ازاین رو‌، بین در و روزن (‌روزن گاه در بالای در و گاه در دو سوی آن برای گرفتن روشنایی و هوای آزاد ساخته میشده‌است‌) و در بالای آن یک کلاف چوبی به صورت افقی مینهادند که هم نقش استوار کردن سازه و هم نقش چپیله یا به اصطلاح امروزی «نعل درگاه» را بازی میکرد و با این شیوه جای در به صورت درگاهی چهارگوشه و ساده در میآمده‌است‌.در شیوه پارسی (‌هخامنشی) بالای درگاه را با یک سنگ یکپارچه میپوشاندند و در سبک پارتی (‌ساسانی) هم در زیر چیپله و« نال» ورودی درگاه چهارچوب جای میگرفته‌است و روی آن با گچ بریهای زیبا و منبت کاریها و زرکوبیها پر میشده‌است‌. در ساختمان‌های پس از اسلام در شیوه‌های خراسانی، رازیه‌، آذری و اصفهانی هر در و دروازه‌ای دیده میشود با کلاف چوبی و به صورت ساده مستطیلی است‌. بررسیهای فنی نشان میدهد که چوب در معماری ایران تنها کار کششی انجام میداده‌است‌.کهن‌ترین دری که از آغاز اسلام تا چند سال پیش برجای مانده بود در دروازه مهریز (‌مهریجرد‌) یزد بوده و با اسامی (‌مهریجرد‌) (‌کوشکنو‌) (‌کیا‌) و (‌قطریان‌) خوانده میشد‌، کار یک آهنگر اصفهانی بود (‌توضیح‌: آنچه نگارنده از دروازه مهریز به یاد دارد این است که دِر مذکور یک لته‌ای و چوبی بوده که روی آن پاره‌های آهن کوبیده بودند که نگاره جانور و تیرانداز و کمان داشت‌)‌.از سده‌های میانی هجری نمونه‌های بسیار زیبا و متعددی از در و پنجره‌های چوبی و فولادی وجود دارند که فعلا در اختیار موزه‌های جهان هستند‌. در میان این آثار در بقعه سید ابوجعفر ابیض واقع در چابکسر که متعلق به قرن نهم هجری است و به وسیله درودگری تهیجانی (یاشمیجانی) ساخته شده‌است‌، ازنظر تناسب و زیبایی بینظیر است و جا دارد که از آن با دقت هر چه تمام‌تر محافظت شود‌.در خانه‌ها و باغ‌ها علاوه بر کاربرد در‌های دولته‌های، درِ یک لته‌ای هم به وفور دیده میشود و معمولا در‌های یک لته‌ای در دیوار‌های چینه‌ای کار میشده‌است‌. بدین صورت که از چندتخته هم راستا که به صورت عمودی یا اریب در پهلوی هم چیده میشد و با یک یا دو نیم تیر چوبی و گل میخ مهارشده ساخته میشد و پاشنه گرد آن در چینه استوار میشد‌. در بین کریاس (‌هشتی) و دالان اکثر خانه‌ها دری کار گذاشته میشد که «میان در» نام داشت‌. «میان درها» معمولا یک لته‌ای بودند و جهت آذین این در‌ها تکه چوب‌های مستطیلی شکل را به صورت اریب و لوزی روی آن میکوبیدند (‌نمونه این نوع در را میتوان در خانه‌ای که روبه روی مسجد جامع نائین به نام (‌خانه خان‌) از روزگار صفویان به جامانده‌است‌، دید‌.ورودی اتاق‌ها در و پنجره مشبک اغلب دولته‌ای و متقارن بودند و ازنظر ساخت فیزیکی و شکل هندسی سعی میشد که لته‌ها زیاد پهن نباشند تا موقع باز کردن آنها فضای زیادی اشغال نکنند‌. تمام این در‌ها و پنجره‌ها طبق اصول به بیرون باز میشدند به استثنا در‌های ورودی که رو به درون بـــاز میشده‌اند.

گروه های کالایی
معماری و دکوراسیوندرب اتوماتیک ، کرکره برقی ، جک پارکینگکاشی و سرامیک ، چینی بهداشتیآجر فشاری ، آجر سوراخ دار ، آجر سفالی ، آجر نسوزکفپوش ، پارکت ، لمینت ، دیوارپوش دکوراتیوسنگ ، پوشش سنگی ، قرنیزکاغذ دیواریموزاییک ، سنگ فرش ، واش بتندر و پنجره UPVCترموود و چوب نماخانه پیش ساخته ، کانکس ، خانه چوبیشیرآلات بهداشتیدرب ضد‌ سرقت ، درب ضد حریقشومینهکنیتکس ، رولکس ، پوشش سلولزیرنگ و رزینسفال شیروانیورق کامپوزیت ، ورق آلومینیومسقف کاذبتزئینات و دکوراسیون ، پردهپارتیشن ، غرفه سازی ، ورق ام دی اف ، ورق اچ دی افشیشه ، بلوک شیشه ای ، شیشه خم، شیشه رفلکس، شیشه سندبلاستپله پیش ساخته ، نرده استیلمحوطه سازی ، آبنما، آلاچیق ، نورپردازیمبلمان خانگی ، اداری ، شهریدر و پنجره چوبی ، آلومینیومیدرب و پنجره آهنی ، حفاظ ، نردههود ، سینک ، اجاق گاز و تجهیزات آشپزخانهوان ، جکوزی ، کابین دوش و تجهیزات حمامکابینتپیمانکاری ، خدمات ساختمانیکفپوش صنعتی ، اپکسی ، pvc ، پلی یورتان ، بتنیفایبر سمنتدیوارهای پیش ساخته ، تایل گچی ، کناف ، 3D Panel ، دیوار کاذبورق پلکسی گلس ، پلی کربنات ، پلی استایرن ، پی وی سیموکتیراق آلات ، قفل ، کلید ، دستگیره ، قفل دیجیتال