معمـاری مسجدالنبی به مناسبت 26 اردیبهشت، روز عید سعید مبعث | پیام ساختمان

پرتیراژترین نشریه ساختمان از 1382

معمـاری مسجدالنبی به مناسبت 26 اردیبهشت، روز عید سعید مبعث


نمی توان پیرامون معماری اسلامی به بحث و گفتگو نشست بیآنکه سخن از مسجدالنبی به میان آورد‌. همان طور که در معماری، پیدایش شیوه اسلامی ارتباط بیچون وچرا با ارزش‌های فکری مکتب اسلام دارد به همان نسبت بنای مسجد پیامبر با همه سادگی اولیه‌اش در نخستین سال هجرت‌، مقدمه‌ای بر پایه ریزی این شیوه از معماری محسوب میگردد‌. مسجدالنبی به فاصله زمانی کم از مسجد قبا به دست خود پیامبر و یارانش ساخته شد و میتوان گفت این دو اولین تجربه اعراب در معماری میباشند‌. مسجدالنبی در واقع دومین اما مهم‌ترین مسجد مسلمانان به شمار میرود‌. چراکه با پیدایش اسلام نیاز به محلی برای برگزاری نماز و عبادت از جانب پیامبر و اصحاب احساس میشد و برپایی این مکان علاوه بر رفع این نیاز در واقع هسته اولیه شهری را تشکیل داد که به عنوان پایگاه مذهبی آن دوران مطرح شده و تا به امروز نیز همواره بر اهمیت آن افزوده شده‌است‌. با این اوصاف بنای اولیه مسجدالنبی که از طرفی برخاسته از معماری دوران جاهلیت عربستان و از طرفی دیگر ملهم از پیام‌های آسمانی دین اسلام مبتنی بر ساده زیستی میبود به دست شخص پیامبر طرح ریزی و ساخته شد‌. ایشان محدوده مسجد را بر روی زمین که در ابتدا تنها شامل طولی به اندازه 35 و عرض 30 متر و مساحت تقریبی نزدیک به 1028 مترمربع بوده مشخص نموده و سپس همه اصحاب اعم از مهاجرین و انصار و شخص پیامبر اقدام به ساخت آن نمودند‌. ابتدا پی و پایه‌هایی از جنس سنگ در زمین موردنظر ایجاد شد و سپس دیوار‌ها از خشت خام که خاصیت اشتعال ناپذیری دارد بر فراز آنها بالا رفت‌. بنا شد دیوار‌ها در اندازه قامت بلندترین مرد عرب که حدود 2 متر بود‌، ارتفاع یابد و به این ترتیب امکان گرم شدن فضا در سرمای شب‌های سوزناک عربستان فراهم میشد‌. مسجد در ابتدا حتی فاقد سقف بود‌. بعد‌ها و به مرور زمان یاران پیامبر اموالی گردآوری نموده و به حضرت پیشنهاد مسقف نمودن مسجد را دادند‌. پیامبر ترجیح دادند سقف مسجد همانند سقف خانه موسی (‌ع‌) پوشیده از الیاف گیاهان باشد که این بهترین تدبیر برای ایجاد هوای مطلوب و خنک و نیز تأمین نور مورد نیاز فضا از لابه لای شاخ و برگ گیاهان بود‌. به عبارتی معماری اولیه مسجدالنبی با انتخاب مصالح بومی کاملا منطبق بر شرایط اقلیمی منطقه ایجاد شد و این همان مبحث مهمی است که امروزه مدام به رعایت آن تأکید میگردد‌. فضا با سقف‌هایی از شاخه‌های درختان خرما پوشانیده شد که بر روی ستون‌هایی از تنه درختان خرما استوار بودند‌. این ستون‌ها در ابتدا تعداد مشخصی داشتند و برای نگهداری سقف برپا گشته بودند که به مرور هریک به نام شخصی خاص از نزدیکان پیامبر نام گذاری شد‌. لکن با گذر زمان و ضرورت توسعه مسجد در ادوار مختلف تعداد این ستون‌ها تا 750 افزایش یافت‌. برای پوشش کف نیز از سنگریزه‌هایی که به وفور در عربستان یافت میشود‌، استفاده شد‌. در ضلع شمالی مسجد ایوانی وجود دارد که به ایوان صفه موسوم است‌. این ایوان در زمان پیامبر برای آن دسته از اصحاب که بسیار فقیر بودند ساخته شد تا بتوانند مدتی در آنجا سر کنند‌. همچنین به مرور که بر تعداد مسلمانان افزوده شده بود از آن به عنوان شبستان برای برپایی نماز استفاده میشده‌است‌. ایوان مسقف بود و در حال حاضر نیز بعد از قرن‌ها به قوت خود باقی است‌. مدتی بعد شبستانی دیگر در ضلع جنوبی احداث شد و فضای باز مابین این دو ایوان به صورت محوطه مسجد درآمد‌. مسجدالنبی دارای سه درِ مجزا در جنوب و شرق و غرب بوده‌است‌. درِ شرقی که به باب النبی شهرت دارد مختص رفت وآمد شخص پیامبر بوده و در حال حاضر به نام درِ جبرئیل شناخته میشود‌. درِ غربی نیز جهت رفت وآمد خانواده ایشان تعبیه شده بوده و موسوم به باب العائله یا باب الرحمه بوده‌است اما پس از تغییر قبله از بیت المقدس به سمت کعبه‌، درِ جنوبی بسته شد‌. پیامبر پس از وفات در منزل شخصی خود‌شان در جوار مسجد به خاک سپرده شدند که بعد‌ها با توسعه بنای مسجد‌، این مکان در قالب آرامگاه نبوی در داخل مسجد قرار گرفت و ابوبکر و عمر نیز در جوار رسول خدا به خاک سپرده شدند‌. در حدود سال‌های 87 هجری 4 مناره نیز در 4 گوشه مسجد اضافه شده و بر تعداد آنها نیز روزبه روز افزوده شد‌. پیدایش مناره‌ها نمایانگر اوج هنر معماری مساجد اسلامی میباشد و به نحوی ارتباط مستقیم با محتوای فلسفه اسلامی دارد‌. درواقع اولین بار در زمان عمر بن عبدالعزیز بحث ساخته شدن مناره به میان آمد‌. چراکه موذنین برای اقامه نماز ناچار بودند از پشت بام خانه‌های همجوار استفاده کنند که این ناهمگونی با پیدایش این عنصر از معماری رفع شد‌. مسجد پیامبر سادگی اولیه خود را تقریبا تا سال هفتم هجری حفظ کرد‌. در این زمان تعداد مسلمانان زیاد شده بود و از طرفی دیگر با فتح سرزمین‌های تازه آنان متقاعد شده بودند مکانی که به عبادت خدای تعالی اختصاص دارد بایستی علاوه بر عظمت و شکوه‌، متشکل از بهترین و زیباترین عناصر تزیینی و هنری باشد‌. به این منظور در ابتدا نیاز به توسعه مسجد بود تا فضای کافی در اختیار همه مسلمانان که به عبادت مشغول میشدند وجود داشته باشد‌. از سال هفتم هجری تاکنون‌، مسجد در دوره‌های مختلف و به دست اشخاص گوناگون در چندین مرحله توسعه یافته و هر بار مساحتی چشمگیر به فضای قبلی افزوده شده‌است‌. در همان سال به هریک از اضلاع مسجد 100 زرع افزوده شد و مساحت آن به 2475 مترمربع رسید‌. سپس در زمان خلیفه دوم‌، عمربن خطاب دوباره مسجد توسعه پیدا کرد‌. در زمان عثمان بن عفان در حدود سال‌های 30 هجری با توسعه دوباره‌، مساحت مسجد به 4071 مترمربع رسید و به این ترتیب در چندین مرحله دیگر نیز در زمان‌های ولید‌بن عبدالملک‌، عباسی، ممالیک و عمربن عبدالعزیز مسجد توسعه پیدا کرد‌. در دوران اخیر و با روی کار آمدن آل سعود و در طی توسعه دومرحله‌ای نزدیک به 88 هزار مترمربع دیگر نیز بر وسعت مسجدالنبی افزوده شد‌. بنابراین مسجد پیامبر در طی قرن‌های متمادی مطابق با دستاورد‌های معماری اسلامی و پیشرفت‌های هنری، مزین به آراستگیها و عناصر جدید گردیده و امروزه بعد از بیت المقدس در جایگاه دومین مکان مقدس مسلمانان درآمده‌است‌. البته بیشترین توسعه مسجدالنبی از سال 1405 آغاز شد که به طور کامل تعمیر و بهبود یافت و مساحت آن از 165 هزار و 500 متر مربع که 257 هزار نمازگزار در آن میتوانستند به اقامه نماز بپردازند‌، طی طرحی به 400 هزار و 500 متر مربع با گنجایش 650 هزار نمازگزار رسید‌. اینک این حرم دارای 81 در و 27 قبه متحرک در سطح است که به طرز زیبا و به شکل دایره بوده و وزن هرکدام به 80 تن میرسد‌. در حال حاضر فضای داخلی مسجدالنبی از تزئینات زیبایی برخوردار است‌، زمین مسجد با سنگ مرمر و سنگ قرمز مفروش شده‌است‌. مسجدالنبی ستون‌های متعدد و چند محراب دارد که سه محراب شناخته شده آن محراب نبوی، دیگری محراب عثمانی و سوم محراب سلیمانی است که همه آنها با طلا پوشیده شده‌اند تمامی اطراف مسجدالنبی با توسعه‌های مکرری که انجام شده‌، به مصلای بزرگی تبدیل شده و حتی در چند سال اخیر بازار‌ها و مغازه‌های اطراف مسجد تخریب و به مسجد اضافه شد.

گروه های کالایی
معماری و دکوراسیوندرب اتوماتیک ، کرکره برقی ، جک پارکینگکاشی و سرامیک ، چینی بهداشتیآجر فشاری ، آجر سوراخ دار ، آجر سفالی ، آجر نسوزکفپوش ، پارکت ، لمینت ، دیوارپوش دکوراتیوسنگ ، پوشش سنگی ، قرنیزکاغذ دیواریموزاییک ، سنگ فرش ، واش بتندر و پنجره UPVCترموود و چوب نماخانه پیش ساخته ، کانکس ، خانه چوبیشیرآلات بهداشتیدرب ضد‌ سرقت ، درب ضد حریقشومینهکنیتکس ، رولکس ، پوشش سلولزیرنگ و رزینسفال شیروانیورق کامپوزیت ، ورق آلومینیومسقف کاذبتزئینات و دکوراسیون ، پردهپارتیشن ، غرفه سازی ، ورق ام دی اف ، ورق اچ دی افشیشه ، بلوک شیشه ای ، شیشه خم، شیشه رفلکس، شیشه سندبلاستپله پیش ساخته ، نرده استیلمحوطه سازی ، آبنما، آلاچیق ، نورپردازیمبلمان خانگی ، اداری ، شهریدر و پنجره چوبی ، آلومینیومیدرب و پنجره آهنی ، حفاظ ، نردههود ، سینک ، اجاق گاز و تجهیزات آشپزخانهوان ، جکوزی ، کابین دوش و تجهیزات حمامکابینتپیمانکاری ، خدمات ساختمانیکفپوش صنعتی ، اپکسی ، pvc ، پلی یورتان ، بتنیفایبر سمنتدیوارهای پیش ساخته ، تایل گچی ، کناف ، 3D Panel ، دیوار کاذبورق پلکسی گلس ، پلی کربنات ، پلی استایرن ، پی وی سیموکتیراق آلات ، قفل ، کلید ، دستگیره ، قفل دیجیتال